Współcześnie dni pamięci o zmarłych obchodzimy raz w roku, zgodnie z zaleceniami Kościoła katolickiego, choć w niektórych regionach Polski np. na Podhalu, można odnaleźć ślady dawnych wyobrażeń i zwyczajów.

 Na kilka dni przed świętem ludzie porządkują groby swoich bliskich, zdobią je kwiatami i zielonymi gałęziami. Dawniej sprzątano również domy. W uroczystość 1 listopada, zgodnie z rytuałem kościelnym, wierni uczestniczą we mszy, idą na cmentarz, gdzie zapalają znicze na mogiłach, a w kościele opłacają wypominki. Nawiedzają groby również następnego dnia, czyli we właściwe Święto Zmarłych.

Dawniej wierzono, że dusze ludzi, którzy odeszli, przebywają w tych dniach wśród żywych. Dlatego zapraszano zmarłych do ich domów, zostawiając na noc uchylone furtki i drzwi. Powszechne było przekonanie, że odczuwają  oni głód i pragnienie. W XIX wieku w przeddzień Dnia Zadusznego pieczono pierogi i chleby, gotowano bób i kaszę- potrawy te zostawiano wraz z wódką na stole jako poczęstunek dla dusz zmarłych. Wieszano też czysty ręcznik, obok stawiano też mydło i wodę, by dusze mogły się obmyć.Tego dnia zakazane było przędzenie, prasowanie, rąbanie drewna, cięcie sieczki i wylewanie brudnej wody przez próg.

Ludzie przekazywali sobie opowieści o spotkaniach z duszami zmarłych, które błąkały się po lasach, a od zmierzchu po cmentarzach i kościołach. Szczególnie niebezpieczne były dusze potępionych, które straszyły przy mostach, młynach i na rozstajach dróg. Wierzono, że istnieje związek między światem żywych i zmarłych, a dusze mogą obcować ze zmarłymi. Zaduszki rozpoczynały czas niezwykły, naznaczony intensywnymi kontaktami z mieszkańcami zaświatów, którzy mogli pomóc ludziom w ich działaniach, ponieważ byli uważani za opiekunów urodzaju i gwarantów dobrobytu.

Kiedy ustanowiono Wszystkich Świętych i Zaduszki?
Święta te zostały wprowadzone do liturgii Kościoła powszechnego w śreniowieczu (IX-XI w.). Dzień 1 listopada poświęcono zmarłym zbawionym, a 2 listopada ty, których dusze "mogą być zbawione dzięki jałmużnie i modlitwom".

Czym jest noc zaduszkowa?
Dusze zbawionych zbierają się o północy w kościele, gdzie duch zmarłego księdza odprawia dla nich mszę, mając do pomocy dusze organisty i kościelnego. Takie jest powszechne przekonanie starszych mieszkańców wsi w różnych regionach Polski. W noc zaduszkową kościoły powinny być otwarte, a żaden człowiek, bez narażenia na śmierć nie ma prawa przestępować progu świątyni.

Skąd wziął się zwyczaj palenia zniczy na grobach?
Ognie są wyrazem naszej pamięci o tych, którzy odeszli; również o nieznanych i opuszczonych. W przeszłości rozniecano je także na polach, na rozstajach dróg i na grobach ludzi zmarłych tragiczną śmiercią. Ogień był potrzebny zarówno zmarłym, jak i żywym. Jednych oczyszczał i, jak wierzono, ogrzewał, drugich zabezpieczał przed złymi i złośliwymi istotami z tamtego świata.

Źródło: "Polskie Tradycje Doroczne", Renata Hryń-Kuśmierek