Kaskada rzeki Soły
Rzeka Soła stanowi jeden z dopływów największej rzeki w Polsce - Wisły. Źródła Soły znajdują się w miejscowości Ujsoły. W kotlinie żywieckiej zasilają jej bieg potoki Bystrej, Kamiesznickiej, Chęciny, Żabnicy i Milowskiego Potoku. Wzdłuż Soły zlokalizowane są aż trzy zapory wodne (Tresna, Porąbka i Czaniec), dzięki czemu rzeka ta stoi na pierwszym miejscu pod względem ilości tam wodnych (elektrowni) przegradzających rzekę w Polsce. Każda z tych zapór tworzy zbiornik wodny, który służy jako obszar rekreacyjny, jednak nie tylko. Tamy służą między innymi do magazynowania wody i co za tym idzie do ochrony przeciwpowodziowej. Dwie z trzech zapór posiadają własne elektrownie, które służą do uzupełnianie poziomu energii dla całej Polski.

W latach 1959-1966 we wsi Tresna u wylotu do doliny Soły zbudowana została zapora o wysokości 39 metrów, dzięki której powstało sztuczne jezioro Żywieckie o powierzchni 10,3 km2 i pojemności 102 mln m3. Tama została całkowicie zbudowana z materiałów miejscowych. Jej wielkość stanowi nasyp z gliny, piaskowców i żwirów. Z zewnątrz dla ozdoby, obiekt pokryty jest warstwą skał, która nadaje wyrazu zaporze. Jednocześnie wbudowano w tamę elektrownię wodną, która oddaje do obiegu państwowego 21 MW energii elektrycznej, a w ciągu roku - 28 000 000 kWh. Pod zaporą biegnie tunel, zwany fachowo galerią kontrolną. Każda zapora musi posiadać element, który chroni przed zniszczeniem brzegu poza tamą podczas zrzutów nadmiaru wody. W tym przypadku jest to przelew powierzchniowy, zlokalizowany w bocznej części korpusu. Zakończony jest uskokiem, który wbija wodę w górę, zmniejszając jej prędkość.

W latach 1930-1936 została zbudowana na Sole, między Zasolnicą, a Kozubnikiem zapora wodna w Porąbce. Dzięki niej powstało niewielkie, ale za to bardzo malownicze Jezioro Międzybrodzkie, które gromadzi 32 mln m3 wody i liczy ok 3,67 km2. Zapora jest całkiem betonowa. Zbudowana jest z pięciu sekcji przelewowych zamykanych zasuwami płaskimi, trzech sekcji doprowadzających wodę do elektrowni oraz dziesięciu sekcji normalnych. Odprowadzenia nadmiaru wody znajdują się w dwóch sztolniach wylotowych o polu przekroju poprzecznego 21,6 m2. Spad wody regulowany jest także przez wieże wylotowe, zlokalizowane w centrum zapory. Są tam umieszczone podwójne zasuwy płaskie. Dzięki dwóm szeregom betonowych bloków, zrzucana woda wytraca swoją prędkość, a co za tym idzie nie stanowi zagrożenia dla położonych niżej terenów. Przyglądając się budowie tamy, łatwo możemy stwierdzić, że hydroelektrownia nie została zbudowana od razu. Powstała dopiero w latach 1951-1954. Posiada trzy turbozespoły, dające 12,6 MW energii, a rocznie dostarczające 25 ml kWh w ciągu roku.

W Czańcu mieści się niewielki zbiornik, którego głównym przeznaczeniem jest wyrównanie odpływów elektrowni Porąbka. Oprócz tego, dostarcza on wody do Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego, Bielska-Białej i Kęt. Zapora jest zbudowana z materiałów miejscowych. Składa się z zapory czołowej i dwóch zapór bocznych. Do zrzucania wody służy jaz o trzech przęsłach po 15 m, zamykany zamknięciami klapowymi o wysokości 4,5 m.

Elektrownia Porąbka-Żar jest typową elektrownią szczytowo-pompową. Została zbudowana w 1979 roku i na ówczesne czasy była największą tego typu elektrownią na świecie. Obecnie Polska została wyprzedzona przez m.in. Brazylię, Stany Zjednoczone, Japonię i Włochy. Elektrownia produkuje 500 MW, a rocznie 650 GWh. Ta elektrownia jest przeznaczona głównie do regulacji szczytów i spadków energii w kraju. Elektrownie można uruchomić w krótkim czasie (180s), co umożliwia szybkie dostarczenie do krajowego obiegu energii elektrycznej. Dolna część znajduje się w Międzybrodziu Żywieckim u podnóża gór Żar, a górną część stanowi zbiornik wodny zlokalizowany na górze Żar na wysokości 680 m.n.p.m Obie części łączy sztolnia upadowa długości 436 m. (różnica wysokości pomiędzy zbiornikiem górnym, a dolny wynosi ok. 400 m.). Prąd uzyskiwany jest podczas spadu wody sztolnią upadową. Generatory w elektrowni mają zdolność odwrócenia funkcji poboru energii ze spadku wody i wykorzystują energię elektryczną, aby wpompować wodę z powrotem (pompowanie odbywa się w czasie, kiedy w sieci krajowej jest nadmiar energii).

Do obiektów wykorzystujących wodę z rzeki Soły zaliczane są również stawy w Kobiernicach. Zlokalizowane są wzdłuż biegu rzeki poniżej zapory czanieckiej. Obiekt ten składa się z dwóch części: starszej i młodszej. Ta pierwsza to 18 stawów o wymiarach 100x60m każdy, co daje łączną powierzchnię 108ha. Woda pobierana jest ze studni głębinowych (zwanych sączkami), głębokich na 15m. Druga część to 32 stawy o wymiarach 120x60 i 150x70m. Sączki głębokością sięgają do skały twardej, czyli na głębokość 15 do 25 metrów. Woda ze stawów dostarczana jest aż na Śląsk poprzez zlokalizowaną w Hałcnowie wieżą ciśnień.
 

Przyłącz się

Jeśli jesteś nauczycielem lub uczniem, stworzyłeś coś ciekawego i chcesz podzielić się swoją pracą z innymi, to skontaktuj się ze mną, a zostanie ona opublikowane w serwisie. Może być to artykuł, referat, film z YouTube, prezentacja online etc.

Akcje

Popieram Internet Bez Chamstwa